boxheader برگ نخست  | تماشا خانه  | نگارخانه  | بايگاني پژوهش ها و نوشتارها  | واپسين ديدگاه هاي رسيده  | مرام نامه  | درباره ما  | همکاري با ما  | تبليغات boxheader
 
boxheader فهرست boxheader
   
     
 
 
boxheader قالی بافی در روستای خان آباد boxheader
   

 

مقدمه : لازمه خلاقیت،صاحب نگاه بودن است که قالیباف ایرانی صاحب این نگاه بود.طبیعت و مظاهر زندگی و کار در بستر آن به همراه خیال پردازی های ذهن (جان انگار ) او ،همه چیز را زنده ،پویا ومتنوع میدید، لطف و جاذبه قالی های ایرانی به این نوع نگاه و زندگی،بازبسته است.عادت رَوی نگاه را میگیرد و خلاقیت ها را خط می زند و دیگر بر همه چیز غبار تکرار می نشیند.قصه قالی ایرانی،قصه تلخی است که در آن خلاقیت قالیباف هنر اصیل ایرانی کشته می شود. در گذشته،زنان و دختران قالی باف خمين و روستاهاي آن،دستهایی شاعر داشتند و از طبیعت خیال میچیدند،از زمین ،از زندگی، از کار ، از درد و رنج و مشقت نقش می آفریدند و آنها را همرنگ ترانه های غریبی (پود) بر (تار ) میزدند و مغرور به هنر خود بودند ،اگر چه نانشان جو بود و آبشان شور. قالی بافهاي اين شهرستان و روستاهایي چون ليليان و بند ريحان و قشلاق و خان آبادو... با تمام سختی کار،آزادی را احساس همیشهً خود داشتند و با قالي هاي ذهني بافت خود شور زندگي را در آنها به جريان مي انداخت،اما امروز کم و کاستي ها و نامهرباني هايي در زمينه اين هنر اصيل و ناب مي شود که با سرعت زیادی رو به فراموشی میرود.در گذشته در روستاي خان آباد قالی بافي رونق خاصي داشت . قالی هايي با طرح هاي متنوع و متراژهاي مختلف بافته و عرضه ميشد. قالی به عنوان یک سرمایه محسوب میشد. اما در حال حاضر به خاطر نامهربانی های موجود در این عرصه چندان رونقي ندارد.

 مراسم دار کردن قالي : دار کردن قالی با مراسم خاصي صورت ميگرفت و معمولا يکي خانم هاي با تجربه روستا وظيفه چله کشي و دار کردن قالي را بر عهده داشت ،در زماني که کار دار کردن قالي شروع ميشد يکي از افرادي که بنا بر اعتقاد آنان پاي سبکي داشت (خوش يمن بودن ) فرا خوانده ميشد تا در زمان شروع کار از آن محل عبور کند ،اعتقاد بر این است که این امر موجب می شود تا کار سریع و بدون کم و کاستی انجام گیرد. بعد از اتمام کار و دار کردن قالي نيز فردي که صاحب قالي بود بين افراد شيرني که معمولا به صورت سنتي نيز تهيه ميشد تقسیم ميکرد . با شروع به کار بافت قالي مجددا از فردي که پاي سبکي داشت درخواست ميشد تا به کار برکت ببخشد . قالي بافي با همکاري خانم هاي روستا انجام ميشد به اين صورت که گروهي از خانم ها متعهد ميشدند به نوبت هر روز براي يکي از خانم ها قالي بافي کنند و روز بعد براي شخص ديگر و به همين صورت ادامه ژیدا میکرد. در هنگام قالی بافي نيز آواز هايي با لهجه محلي و ريتم هاي خاصي( آواز کار-ریتم آزاد) خوانده ميشد و يا زير لب زمزمه ميکردند. در نهايت با تمام شدن بافت قالي و بريدن آن شخص صاحب قالی بين آشنايان و اهالي شيريني پخش ميکرد که اصطلاحا سربرانه نام داشت نتيجه حاصل از اين کار ايجاد حس همکاري همدلي بين افراد و انتقال تجربه به يکديگر و يا افراد بي تجربه بود در عين حالي که صميميت خاصي بين افراد نيز بوجود ميامد.

عوامل و مراحل دار قالي : کليه عوامل اصلي و فرعي در گذسته به صورت بومي و در خود روستا تهيه ميشده مخصوصا رنگ ها که کاملا طبيعي تهیه میشد. عوامل تشكيل‌ دهنده قالي : پشم، پنبه،از عوامل اصلي و مهمي است كه از الياف بهم تابيده آنان نخ و خامه ‌ تهيه مي‌شود و در بافت انواع فرش مورد استفاده قرار مي‌گيرد,و به علت رونق داشتن دامداري و پنبه کاري در روستا معمولا در خود روستا تهيه ميشد نخ ريسي و تهيه تار و پود فرش از پشم يا پنبه از کارهايي است که خانم هاي خانه با ابزار خاصي انجام ميدادند چرخ نخ ريسي و ديکبيله از جمله اين ابزار مي باشند که بعد از تهيه پشم يا پنبه و (شستن و- تميز کردن- حلاجي ) بوسيله اين ابزار تار و پود فرش را که اصطلاحا خامه ميگفتند تهيه مي کردند. به غير از عوامل اصلي در بافت فرش عوامل جانبي ديگري نيز در بافت و شكل‌گيري يك فرش دخالت دارند، كه از جمله آن مي‌توان به رنگرزي، دار قالي، ابزار بافت و نقشه نام برد كه به صورت مستقيم و غيرمستقيم در بافت فرش دخالت دارند.

الف ـ رنگرزي: يكي از عوامل مهم جانبي در كار بافت فرش مواد رنگرزي هستند كه نقش و اهميت فوق‌العاده‌اي را دارند اين رنگ ها به صورت طبيعي بودند و رنگرزي نيز به صورت دستي و توسط خود اهالي انجام ميشده . رنگرزي طبيعي: كه از طبيعت بدست مي‌آيد و شهرت قالي‌هاي ايراني همواره مديون وجود رنگهاي طبيعي و استفاده از آنها در قاليبافي مي‌باشد. از جمله مواد رنگرزي گياهي و معدني (كاني) مي‌توان: 1ـ روناس: گياهي خودرو، رنگهاي آجري تا قرمز تيره .... 2ـ برگ مو: رنگ زرد 3ـ پوست انار: از پوست خشك‌شده انار و آسياب شده رنگ زرد تيره 4ـ پوست گردو: مصرف تنهايي آن رنگ شتري و قهوه‌اي و كرم و با زاج سياه رنگ سياه 5ـ اسپرك: گياهي خودرو، از ساقه و برگ آن رنگ زرد و با نيل رنگ سبز 6ـ گًندُل: نام علفي و رنگ زرد مايل به سبز 7ـ جُفْتْ: ماده‌اي از پوست درختان بلوط منطقه لرستان، رنگ شتري و قهوه‌اي 8ـ مازو: از خانواده بلوط و با زاج سياه، رنگ موشي يا نيلي. 9ـ سماق: نام گياهي كه با سولفات آهن رنگ بنفش تيره مايل به قهوه‌اي 10ـ بُقم: ماده رنگي كه براي رنگهاي بنفش و سرخ 11ـ بزعْنج: پوست نوعي پسته كوهي كه براي ثابت كردن رنگ قرمز دانه بكار مي‌رود. 12ـ نيل: نام گياهي در قديم و براي رنگهاي سرمه‌اي، امروزه از نيل صنعتي استفاده مي‌شود. 13ـ قرمزدانه: از بدن حشره‌اي شبيه كشفدوزك و رنگ لاكي قرمز دانه مي‌دهد. 14ـ قره‌قروت: اين ماده از جوشاندن پس‌آب دوغ باقي‌مانده از تهيه كشك و به جاي اسيدلاكتيك به كار مي‌رود. 15ـ دوغ ترش: براي رنگهاي روناسي روشن و رنگهاي چهره‌اي 16ـ زاج سفيد (بي‌كربنات‌سديم): يك ماده كاني كه براي شستشو و آماده نمودن پشم استفاده مي‌شود.

نام خامه‌هاي رنگي متداول در قالي‌بافي: لاكي‌قرمزدانه طلايي شتري  زاغ چناری کاهی پس دوغی دارچيني شويدي خاكي بادامي سفيد ... لاكي گل‌خاري زرشكي زيتوني ترياكي برگ‌سنجدي تربتي صورتي مكه‌اي لاكي‌روناسي قهوه‌اي سير كرم سبز سرمه‌اي موشي بژ ترمه‌اي عنابي قهوه‌اي روشن نخودي ماشي آبي نقره‌اي مشكي فيلي

 ب ـ دار قاليبافي:  دار قاليبافي نام شكل چهارچوبي است كه به اشكال و انواع مختلف ساخته شده و فرش روي آن بافته مي‌شود و عمدتاً بر دو نوع: دار عمودي و دار افقي مي‌باشد که در روستاي خان اباد دار عمودي متداول ميباشد و دار هاي قالي نيز به دست خود اهالي ساخته مي شده و از جنس چوب بوده که در حال حاضر نوع آهني نيز موجود است. ج ـابزار بافت:ابزارهايي هستند كه به وسيله آنها يك بافنده مي‌تواند عمليات بافت را انجام دهد که عبارتند از:چاقو مخصوص–شانه-قلاب–سيخ-کرکيد–قيچيد ـ نقشه: نقشه در حقيقت برنامه و الگوي بافنده در بافت فرش مي‌باشد. در گذشته‌هاي دور بافندگان از رنگهاي موجود در طبيعت و الهام از اشكال حيوانات و زندگي پيرامون خود به بافت فرشهاي هندسي و ذهني‌باف مي‌پرداختندو نقشه ها معمولا به دست افراد محلي تهيه ميشده توضيح مختصري در خصوص چله کشي چله کشي اولين مرحله دار کردن قالي است و به صورت زير است : ابتدا ميله اي به طول يک متر و ضخامت پنج الي هشت سانتيمتر به طور مستقيم داخل ديوار يا به طور عمود بر زمين فرو برده سپسُ ميله ي ديگري را در فاصله اي به اندازه ي طول قالي مورد نظر بعلاوه هشتاد سانتيمتر اضافي جهت ريشه هاي قالي به موازات ميله ي اولي فرو مي کنيم ، نخ مورد نظر را تهيه نموده معمولاً از نخ پنبه جهت چله کشي استفاده مي شود بدين لحاظ نخ هاي پنبه را به صورت توپکي شکل درآورده و آن را داخل دو تشتک جداگانه مي گذاريم، يک نخ را بدست راست و نخ ديگر را بدست چپ ميگيريم و خود ما در وسط نخها قرار مي گيريم نخ اول را مي اندازيم نخ دست راست را از زير و نخ دست چپ را از رو مي گذاريم، وقتي که دوباره به اول برگشتيم اول نخ دست راست را به فرم هشت انگليسي نگه مي داريم و بعد نخ دست چپ را از زير ميله و از روي دست راست مي بريم و هر دو نخ را از زير ميله ديگر مي بريم و تا آخر به همين ترتيب ادامه ميدهيم، آنچه در اين مرحله مهم است مسئله کشش نخ هاي چله است که دقيقاً بايد مواظب آن باشيم، تا آخر يکنواخت تنيده شود و نبايد به صورتي باشد که يک قسمت محکم و قسمت ديگر آن شل باشد وقتي که چله دوانيده شد " دو نفر در دو طرف سرگزها مي ايستند و يک نفر هم با چوب بر روي نخهاي چله زده تا اينکه اگر گردوغباري در نخها باشد ريخته شود و تاب آن نيز باز شود ، آرام آنرا از يک طرف به طرف ديگر مي کشيم و وقتي که چوب زدن آن تمام شد چوب گله در قسمت آخر قالي مي گذاريم و آن را به دور چوب به طرف سر اول مي پيچيم و آن را جمع ميکنيم که به اين عمل عمليات تکميلي چله مي گويند. تمامي اين مراحل توسط يکي از خانم هاي با تجربه روستا با همکاري اهل خانه و در نصف يک روز انجام ميشد . 

سخن آخر : ( زندگي مثل يه قاليه،توش يه عالمه نقش و رنگ و طرحه،هر روز صبح كه از خواب پا ميشيم، تا شب چند تا گره از اين قالي رو مي‌بافيم. شبها، يا خواب گره هايي رو ميبينيم كه بافتيم و يا اونايي رو كه آرزو داريم ببافيم. بعضي‌ها خودشون طراح قاليشون هستن،بعضي‌ها از طرحهاي قديمي استفاده ميكنن، بعضي‌ها هم اصلاً طرح ندارند، فقط مي‌بافن... ميبافن قالي بعضيها تك‌رنگه،بعضي‌ها دورنگ،قالي بعضي از آدمها هم دنياي رنگه... بالاخره يه روز اين قالي از دارش جدا مي‌شه،ولي فقط تعداد كمي از اون قاليها ارزش به ديوار زدن و هر روز بهشون نگاه كردن رو دارن، بقيه مي‌رن زير پا...زير پا... قالي ما کدومه؟! )  

نگارنده:۳۰/۰۴/۹۳

   
    spacer    
    لينک ثابت مشاهده ديدگاه ها و ارسال ديدگاه شما - 2 ديدگاه تعداد بازديد : 5208 بازديد    
     
 
 
     

تمام حقوق مادی و مينوی اين تارنگار وابسته به روستای خان آباد بوده, شايسته است که اگر بخشی را استفاده می کنيد, نام اين تارنگار را يادآور شويد.

طراحی و پشتيبانی: گروه طراحی وب مگابايت