boxheader برگ نخست  | تماشا خانه  | نگارخانه  | بايگاني پژوهش ها و نوشتارها  | واپسين ديدگاه هاي رسيده  | مرام نامه  | درباره ما  | همکاري با ما  | تبليغات boxheader
 
boxheader فهرست boxheader
   
     
 
 
boxheader قالی boxheader
   

قالی بافی

 

در گذشته در روستاي خان آباد فرش بافي رونق خاصي داشت و فرش هايي با طرح هاي متنوع و متراژهاي مختلف بافته و عرضه ميشد ولي در حال حاضر چندان رونقي ندارد و اگر هم فرشي بافته شود در متراژهاي کوچک مي باشد .
    دار کردن قالي با مراسم خاصي صورت ميگرفت و معمولا يکي خانم هاي باتجربه روستا وظيفه چله کشي و دار کردن قالي را بر عهده داشت و در زماني که کار دار کردن قالي شروع ميشد يکي از افرادي که بنا بر اعتقاد آنان پاي سبکي داشت (خوش يمن بودن ) فرا خوانده ميشد تا در زمان شروع کار از آن محل عبور کند تا موجب برکت در کار شود بعد از اتمام کار و دار کردن قالي نيز فردي که صاحب قالي بود بين افراد شيرني که معمولا به صورت سنتي نيز تهيه ميشد پخش ميکرد .
    با شروع به کار بافت قالي مجددا از فردي که پاي سبکي داشت درخواست ميشد تا به کار برکت ببخشد و قالي بافي نيز با همکاري خانم هاي روستا انجام ميشد به اين صورت که گروهي از خانم ها متعهد ميشدند که به نوبت هر روز براي يکي از خانم ها قالي بافي کنند و روز بعد براي شخص ديگر و به همين صورت مي چرخيد و در هنگام فرش بافي نيز آواز هايي با لهجه
محلي و ريتم هاي خاصي خوانده ميشده و يا زير لب زمزمه ميکردند.
    در نهايت با تمام شدن بافت قالي و بريدن آن شخص صاحب فرش بين آشنايان و يا اهالي شيريني پخش ميکرد که اصطلاحا سربرانه نام داشت
    نتيجه حاصل از اين کار ايجاد حس همکاري همدلي بين افراد و انتقال تجربه افراد يه يکديگر و يا افراد بي تجربه بود در عين حالي که صميميت خاصي بين افراد نيز بوجود ميامد

   

 عوامل و مراحل دار قالي :
    
کليه عوامل اصلي و فرعي در گذسته به صورت بومي و در خود روستا تهيه ميشده مخصوصا رنگ ها که کاملا طبيعي تهیه میشد. 
    

عوامل تشكيل‌ دهنده قالي :
    
    پشم، پنبه،از عوامل اصلي و مهمي است كه از الياف بهم تابيده آنان نخ و خامه ‌ تهيه مي‌شود و در بافت انواع فرش مورد استفاده قرار مي‌گيرد,و به علت رونق داشتن دامداري و پنبه کاري در روستا معمولا در خود روستا تهيه ميشد
    نخ ريسي و تهيه تار و پود فرش از پشم يا پنبه از کارهايي است که خانم هاي خانه با ابزار خاصي انجام ميدادند چرخ نخ ريسي و ديکبيله از جمله اين ابزار مي باشند که بعد از تهيه پشم يا پنبه و (شستن و- تميز کردن- حلاجي ) بوسيله اين ابزار تار و پود فرش را که اصطلاحا خامه ميگفتند تهيه مي کردند.
    
    
    به غير از عوامل اصلي در بافت فرش عوامل جانبي ديگري نيز در بافت و شكل‌گيري يك فرش دخالت دارند، كه از جمله آن مي‌توان به رنگرزي، دار قالي، ابزار بافت و نقشه نام برد كه به صورت مستقيم و غيرمستقيم در بافت فرش دخالت دارند.
    الف ـ رنگرزي:
    يكي از عوامل مهم جانبي در كار بافت فرش مواد رنگرزي هستند كه نقش و اهميت فوق‌العاده‌اي را دارند اين رنگ ها به صورت طبيعي بودند و رنگرزي نيز به صورت دستي و توسط خود اهالي انجام ميشده .
    رنگرزي طبيعي: كه از طبيعت بدست مي‌آيد و شهرت قالي‌هاي ايراني همواره مديون وجود رنگهاي طبيعي و استفاده از آنها در قاليبافي مي‌باشد.
    از جمله مواد رنگرزي گياهي و معدني (كاني) مي‌توان:
    1ـ روناس: گياهي خودرو، رنگهاي آجري تا قرمز تيره ....
    2ـ برگ مو: رنگ زرد
    3ـ پوست انار: از پوست خشك‌شده انار و آسياب شده رنگ زرد تيره
    4ـ پوست گردو: مصرف تنهايي آن رنگ شتري و قهوه‌اي و كرم و با زاج سياه رنگ سياه
    5ـ اسپرك: گياهي خودرو، از ساقه و برگ آن رنگ زرد و با نيل رنگ سبز
    6ـ گًندُل: نام علفي و رنگ زرد مايل به سبز
    7ـ جُفْتْ: ماده‌اي از پوست درختان بلوط منطقه لرستان، رنگ شتري و قهوه‌اي

 8ـ مازو: از خانواده بلوط و با زاج سياه، رنگ موشي يا نيلي.
    9ـ سماق: نام گياهي كه با سولفات آهن رنگ بنفش تيره مايل به قهوه‌اي
    10ـ بُقم: ماده رنگي كه براي رنگهاي بنفش و سرخ
    11ـ بزعْنج: پوست نوعي پسته كوهي كه براي ثابت كردن رنگ قرمز دانه بكار مي‌رود.
    12ـ نيل: نام گياهي در قديم و براي رنگهاي سرمه‌اي، امروزه از نيل صنعتي استفاده مي‌شود.
    13ـ قرمزدانه: از بدن حشره‌اي شبيه كشفدوزك و رنگ لاكي قرمز دانه مي‌دهد.
    14ـ قره‌قروت: اين ماده از جوشاندن پس‌آب دوغ باقي‌مانده از تهيه كشك و به جاي اسيدلاكتيك به كار مي‌رود.
    15ـ دوغ ترش: براي رنگهاي روناسي روشن و رنگهاي چهره‌اي
    16ـ زاج سفيد (بي‌كربنات‌سديم): يك ماده كاني كه براي شستشو و آماده نمودن پشم استفاده مي‌شود.   
    
    نام خامه‌هاي رنگي متداول در قالي‌بافي
    لاكي‌قرمزدانه طلايي شتري دارچيني شويدي خاكي بادامي سفيد ...
    لاكي گل‌خاري زرشكي زيتوني ترياكي برگ‌سنجدي تربتي صورتي مكه‌اي
    لاكي‌روناسي قهوه‌اي سير كرم سبز سرمه‌اي موشي بژ ترمه‌اي
    عنابي قهوه‌اي روشن نخودي ماشي آبي نقره‌اي مشكي فيلي


    ب ـ دار قاليبافي


    دار قاليبافي نام شكل چهارچوبي است كه به اشكال و انواع مختلف ساخته شده و فرش روي آن بافته مي‌شود و عمدتاً بر دو نوع: دار عمودي و دار افقي مي‌باشد که در روستاي خان اباد دار عمودي متداول ميباشد و دار هاي قالي نيز به دست خود اهالي ساخته مي شده و از جنس چوب بوده که در حال حاضر نوع آهني نيز موجود است .
    

ج ـ ابزار بافت:
    ابزارهايي هستند كه به وسيله آنها يك بافنده مي‌تواند عمليات بافت را انجام دهد. که عبارتند از :
    چاقو مخصوص – شانه - قلاب – سيخ - کرکيد – قيچي
   

 د ـ نقشه :


    نقشه در حقيقت برنامه و الگوي بافنده در بافت فرش مي‌باشد. در گذشته‌هاي دور بافندگان از رنگهاي موجود در طبيعت و الهام از اشكال حيوانات و زندگي پيرامون خود به بافت فرشهاي هندسي و ذهني‌باف مي‌پرداختندو نقشه ها معمولا به دست افراد محلي تهيه ميشده
 

 
    
    
توضيح مختصري در خصوص چله کشي
    
    چله کشي اولين مرحله دار کردن قالي است و به صورت زير است :
    ابتدا ميله اي به طول يک متر و ضخامت پنج الي هشت سانتيمتر به طور مستقيم داخل ديوار يا به طور عمود بر زمين فرو برده سپسُ ميله ي ديگري را در فاصله اي به اندازه ي طول قالي مورد نظر بعلاوه هشتاد سانتيمتر اضافي جهت ريشه هاي قالي به موازات ميله ي اولي فرو مي کنيم ، نخ مورد نظر را تهيه نموده معمولاً از نخ پنبه جهت چله کشي استفاده مي شود بدين لحاظ نخ هاي پنبه را به صورت توپکي شکل درآورده و آن را داخل دو تشتک جداگانه مي گذاريم، يک نخ را بدست راست و نخ ديگر را بدست چپ ميگيريم و خود ما در وسط نخها قرار مي گيريم نخ اول را مي اندازيم نخ دست راست را از زير و نخ دست چپ را از رو مي گذاريم، وقتي که دوباره به اول برگشتيم اول نخ دست راست را به فرم هشت انگليسي نگه مي داريم و بعد نخ دست چپ را از زير ميله و از روي دست راست مي بريم و هر دو نخ را از زير ميله ديگر مي بريم و تا آخر به همين ترتيب ادامه ميدهيم، آنچه در اين مرحله مهم است مسئله کشش نخ هاي چله است که دقيقاً بايد مواظب آن باشيم، تا آخر يکنواخت تنيده شود و نبايد به صورتي باشد که يک قسمت محکم و قسمت ديگر آن شل باشد
    وقتي که چله دوانيده شد "
    دو نفر در دو طرف سرگزها مي ايستند و يک نفر هم با چوب بر روي نخهاي چله زده تا اينکه اگر گردوغباري در نخها باشد ريخته شود و تاب آن نيز باز شود ، آرام آنرا از يک طرف به طرف ديگر مي کشيم و وقتي که چوب زدن آن تمام شد چوب گله در قسمت آخر قالي مي گذاريم و آن را به دور چوب به طرف سر اول مي پيچيم و آن را جمع ميکنيم که به اين عمل عمليات تکميلي چله مي گويند.
    تمامي اين مراحل توسط يکي از خانم هاي با تجربه روستا با همکاري اهل خانه و در نصف يک روز انجام ميشد .

 


امروز نقشه های غیر بومی و وارداتی در اختیار عشایر قرار داده شده، تا سنگ قبر قالی عشایري را با نقش های قالی تبریز و کرمان ببافند.

87/9/25 - کارپتور
    نمايندگي روستاي خان آباد - خمين
    
    لازمه خلاقیت، صاحب نگاه بودن است که قالیباف ایرانی صاحب این نگاه بود. طبیعت و مظاهر زندگی و کار در بستر آن به همراه خیال پردازی های ذهن (جان انگار ) او ، همه چیز را زنده ، پویا و متنوع میدید، لطف و جاذبه قالی های ایرانی به این نوع نگاه و زندگی، باز بسته است. عادت روی نگاه را میگیرد و خلاقیت ها را خط می زند و دیگر بر همه چیز غبار تکرار می نشیند. قصه قالی ایرانی، قصه تلخی است که در آن خلاقیت قالیباف کشته می شود تا او بعد از ساعتها نشستن پشت دار قالی رج های بیشتری ببافد تا کودکانش نیز به سرنوشت محتوم، هفت ساله که شدند، به قرار همان نقشه های تکراری شرکت پسند رخ بزنند.
    
    بر آن شدیم تا با محمد كاظم عباسی دبير بازنشسته، شاعر با تخلص صابر ، گفتگويي داشته باشيم. درباره او بايد اضافه کنيم که پدرش بافنده بوده و در حال حاضر پس از بازنشستگي در خمين قالي فروشي مي كند. با اين کارشناس فرش استان مصاحبه ای داشته باشیم. ایشان در گفتگو با سايت اطلاع رساني فرش ايران (نمايندگي روستاي خان آباد) گفت:
    
    در گذشته، زنان قالی باف، دستهایی شاعر داشتند و از طبیعت خیال میچیدند، از زمین، از زندگی، از کار، از درد و رنج و مشقت نقش می آفریدند و آنها را همرنگ ترانه های غریبی (پود) بر (تار) میزدند و مغرور به هنر خود بودند، اگر چه نانشان جو بود و آبشان شور.
    قالی باف ایرانی با تمام سختی کار، آزادی را احساس همیشه خود داشت. اما امروز به مجری چشم و گوش بسته ای تبدیل شده است که موظف است نقش های تحمیلی را که با فرهنگ دیار کوچک دلنشین اش بیگانه است، پیاده کند.
    
    وی افزود: پاتریس فونتن میگويد تجدید حیات صنعت قالی بافی در دشت فراهان در ایران مرکزی به شرکت های غربی که از سال دهه 1870 به بعد در سلطان آباد (اراک کنونی) مستقر شدند،دین بسیار دارد، اما این شرکت ها در رواج تولیدات، تکنیک ها و نقوش غربی – که تولید محلی را تحت تاثیر خود قرار داد نیز سهم به سزایی داشتند. به این ترتیب که روش سنتی موجود برای هدایت قالی بافی به تدریج جای خود را به نفشه های دارای نقطه مشخص سپرد.
    همچنین ایشان گفتند :
    در گذشته نقوش قالی هر منطقه ،اصالت خودش راداشت و علاوه بر ویژگی های خاص، قالی باف آزاد بود تا نقش خودش را تفسیر کند. این کار در قالی مشهور ساروق به وسیله واگره انجام می گرفت.
    کنسول بریتانیا ، آر.جی. پریس به مناسبت اقامت کوتاه خود در سلطان آباد اشاره می کند که بافت قالی یک کار خانگی کاملا زنانه است و درباره واگره می نویسد (آنان کار را با چیزی که به آن واگره یا جابه جایی میگویند، آغاز می کنند. به این ترتیب که ابتدا طرح ساده ای بر روی کاغذی که قسمت بندی شده می کشند بعد آن را به افراد متخصص می سپارند تا آن را کامل کنند). (واگره) طرح ساده ای است که راهنمای قالی باف از طرح را نیز به او می دهد. خطوط شکسته و مستقیم ترنج های میانی و لچک ها و شاخ و برگ های گل دار نامنظم در قالی ساروق از مشخصات طرح های (واگره)است. (واگره) الگویی است که چشم انداز یک قطعه قالی دارای نقاط گره دار را در نظر مجسم می سازد.
    شرکت ها (زیگلر)، (بافندگان شرقی) و (شرکت های سهامی فرش ایران) که در صدد بودند قالی بافی در منطقه را به زیر کنترل خود در آورند به خاطر منافع بیشتر به دنبال تولید سریع بودند. در این حال و هوا بود که نخستین نقشه های با نقطه های شماره بندی شده جای واگره های سنتی را گرفت.
    جالب اینکه فونتن می نویسد در آن زمان (1970) آن گروه از قالی باف هایی که به طور سنتی و از روی حافظه نقوش بومی خود را می بافتند در مقابل این (یکنواخت کردن ها) که به وسیله نقشه انجام می شد، مقاومت کردند.همچون عشایربختیاری و دهقانان ناحیه جوشقان.
    اما دریغ که امروز درادامه سیاست های نادرست، نقشه های غیر بومی و وارداتی در اختیار بسیاری از عشایرساکن شده، توسط ارگان های دولتی ذیربط گذاشته شده است تا سنگ قبر قالی عشایر را با نقش های قالی تبریز و کرمان ببافند.
    رنگ های طبیعی جایشان را به رنگ های شیمیایی داده اند و دیگر به هیچکدام از قالی های (ساروق)، (هریس)، (گلباف) و... نمی توان اعتماد کرد که همین فردا روز بعد از شستن، رنگ ها در هم نروند.
    نقشه، خلاقیت را از قالی بافی گرفت. اما کار او راحت تر کرد. زیرا دیگر نیازی به تخیل وصرف نیروی فکری نداشت. با این حال گشایشی در کار قالی باف پیدا نشد. چون منافع این تولید به جیب شرکتها و بعد ها دلالان وتاجران قالی سرازیر شدو امروز نیز که قالی ایرانی بنا به دلایل بسیار با ارزش را از دست داده است آنچه بافته می شود سفارشی است که می دهند واین خود به مرگ زود رس هنر قالی ایران کمک خواهد کرد.  

   
    spacer    
    لينک ثابت مشاهده ديدگاه ها و ارسال ديدگاه شما - 2 ديدگاه تعداد بازديد : 4840 بازديد    
     
 
 
     

تمام حقوق مادی و مينوی اين تارنگار وابسته به روستای خان آباد بوده, شايسته است که اگر بخشی را استفاده می کنيد, نام اين تارنگار را يادآور شويد.

طراحی و پشتيبانی: گروه طراحی وب مگابايت